پربازدیدترین در گوگل ریدر
آلبوم موسیقی تصنیف‌های دوره‌ی قاجار
« »

nowruzi آلبوم موسیقی تصنیف‌های دوره‌ی قاجار

آلبوم موسیقی «تصنیف‌های دوره‌ی قاجار» در ۲ سی‌دی از سوی موسسه‌ی فرهنگی- هنری ماهور منتشر شد.

به گزارش مجله‌ی موسیقی ملودی در این آلبوم که تصنیف‌های خوانده شد توسط «رضاقلی نوروزی» در آن گردآوری شده است، بخشی از موسیقی ایران در دوره‌‌ی قاجار را می‌توان شنید.

آثار نوازندگانی چون «درویش خان»/ تار، «باقرخان»/ کمانچه، «اکبرخان» /قانون، «مشیر همایون»/ پیانو، «حسین‌خان»/ویلن و «اسدالله خان»/سنتور، در کنار تصنیف‌خوانی رضاقلی نوروزی این مجموعه را شکل می‌دهند.

رضاقلى نوروزى شامبیاتى (در برخى از منابعى که اخیراً منتشر شده است رضاقلى نوروزى را همان رضاقلى تجریشى قلمداد کرده‌‏اند) از خوانندگان تصنیف و آواز ضربى و هم‌چنین از نوازندگان تمبک در اواخر دوره‌ی قاجار است. تاریخ تولد او به‌درستى مشخص نیست ولى قرائن حاکى از آن است که وى در نیمه‌ی قرن سیزدهم یا حدود سال ۱۲۵۰ شمسى به‌دنیا آمده است. او در جوانى به شهربانى راه یافته و از این‏رو به «رضاقلى‏خان نظمیه» نیز مشهور بوده است (مشحون ۶۶۹ :۱۳۷۳).
شخصیت هنرى رضاقلى‏خان در تاریخ موسیقى دوره‏ى قاجار بسیار جالب و درخور توجه است. او از طرفى با موسیقى‏دانان طراز اول زمان خود همچون درویش‏خان (ف . ۱۳۰۵ش) و باقرخان رامشگر و حسین‏خان اسماعیل‏زاده، معاشرت و مراودت داشته و در کنسرت‏هاى انجمن اخوت که به‏صورت گاردن پارتى در اوائل دوره‏ى مشروطیت به رهبرى درویش‏خان برپا مى‏شد نقش تصنیف‏خوان و نوازنده‏ى تمبک را داشته است (خالقى ۸۲ :۱۳۸۱ ). از طرف دیگر چون امرار معاش او از طریق کار در شهربانى بوده ظاهراً، برخلاف سایر نوازندگان تمبک زمان خود که شأن اجتماعى پائینى داشته‏اند، از احترام بالایى نزد موسیقى‏دانان برخوردار بوده است. تصاویرى از رضاقلى برجاى مانده که گویاى آن است که موسیقى‏دانى خوش‏گذران و خوش‏محضر بوده و اوقات فراغت خود را با نوازندگان اهل حال زمان خود، مانند جهانگیرمراد معروف به حسام‏السلطنه (ف . ۱۳۴۰ش)، به عیش و طرب در باغ و طبیعت و مجالس انس مى‏گذرانده است.
شهرت رضاقلى‏خان عموماً به اجراى تصنیف و آواز ضربى بوده و، از آنجا که این نوع خوانندگى عامه‏پسند و مورد توجه زنان بوده است، در حلقه‏ى دوستان و شاگردان او دختران جوانى بوده‏اند که از شیوه‏ى خوانندگى و معلومات او بهره مى‏برده‏اند؛ از آن جمله مى‏توان به قمرالملوک وزیرى (ف . ۱۳۳۸ش) و بتول پروانه اشاره کرد. قمر در حقیقت پس از آنکه به تهران آمد با رضاقلى‏خان آشنا شد و مدتى نزد او مشق آواز و تصنیف کرد (مشحون ۶۸۸ :۱۳۷۳). تصاویرى نیز از قمر و رضاقلى‏خان باقى مانده که مبین رابطه‏ى نزدیک بین آنهاست. بتول پروانه نیز، چنان‌که سلیمان امیرقاسمى (ف . ۱۳۵۵ش) عنوان کرده، مدتى نزد رضاقلى‏خان به فراگیرى تصنیف و آواز ضربى پرداخته است (همان: ۶۹۰).
از اشخاص دیگرى که با رضاقلى‏خان رابطه‏اى نزدیک داشته‏اند مشیرهمایون شهردار (ف . ۱۳۴۸ش)، پسرخواهر رضاقلى‏خان، بوده است. این دو به همراه عده‏ى دیگرى از موسیقى‏دانان که در ادامه درباره‏ى آنها صحبت خواهد شد براى ضبط صفحه به لندن مسافرت کردند.
رضاقلى‏خان در محله‏ى گلوبندک تهران که اکنون جزو پارک شهر است زندگى مى‏کرده و احتمالاً در نظمیه‏ى همین محله هم مشغول به کار بوده است (بدیع‏زاده ۱۵۸ :۱۳۸۰). همسر او پرى‏جهان اصانلو خواهر مدیرالدوله اصانلو (استاندار کرمانشاه) بود. او از پرى‏جهان‏خانم صاحب پنج فرزند شد. در این میان یکى از دخترانش به نام اخترالزمان به عقد جواد بدیع‏زاده (ف . ۱۳۵۸ش) درآمد و بدین صورت بین این دو خواننده‏ى بزرگ نیز وصلت صورت گرفت (همان).
بدیع‏زاده در خاطرات خود عنوان مى‏کند که او تحت تأثیر رضاقلى‏خان صفحاتى را در آواز گریلى و رهاب اجرا کرده است (همان) امّا، از آنجا که رضاقلى بلافاصله بعد از آشنایى بدیع‏زاده با دخترش فوت کرده، در خاطرات بدیع‏زاده اشاره‏ى زیادى به نام و احوال او نشده است. بدیع‏زاده تنها مى‏نویسد: «پدرخانم من، رضاخان، زیاد از آواز عارف و اخلاقیات او سخن نمى‏گفت ] …[ من گاهى از رضاقلى‏خان مى‏پرسیدم آواز عارف را شما مى‏پسندى؟ مى‏گفت: چنگى به دل نمى‏زند» (همان: ۷۶). از این عبارت چنین بر مى‏آید که رضاقلى علاقه‏ى چندانى به عارف قزوینى (ف . ۱۳۱۲ش)، که بدون شک بزرگ‏ترین سراینده‏ى تصنیف زمان خود بوده، نداشته است. از این رو جاى تعجب هم نیست که او در صفحات خود تصنیفى از عارف اجرا نکرده است.

رضاقلى نوروزى در سال ۱۳۰۹ شمسى از جهان رخت بربست.

« »





مرا از نظرات جدید به‌وسیله‌ی ایمیل با خبر کن