دکتر حسن ریاحی، آهنگساز و سازنده سرود ملی ایران و چهره ماندگار موسیقی ایران در سال ۸۵ در گفتوگو با «آوینی فیلم»، بر این نکته تاکید دارد که موسیقی سنتی در تکرار و تاریخ خود مانده است. تجربه حسن ریاحی از دبیری چندین دوره جشنواره موسیقی فجر، ساخت بیش از ۵۰ قطعه، سال ها تدریس آکادمیک، سرود و تصنیف درباره موضوعات مختلف و… نکتههایی را بازگو کرده که در این گفتوگو مورد اشاره قرار گرفت.
- موسیقی در گذر زمان، گاه با افزودن صفتهایی به آن، به عنوان یک عرصه هنری در خدمت ارز ش ها و شاید آرمانهای طیفی قرار گرفته که با آن هم شناخته شوند. اما موسیقی فعلی ما یادآور، فرهنگ ایرانی و اسلامی منتسب به ما بوده است؟
به گمان من هم در عرصه موسیقی سنتی و هم پاپ فعلی ضعف های وجود دارد. اما مسالهای که نیاز به آن امروزه احساس می شود بحث آموزش و هدایت بوده؛ شاید از ابتدا هم دیر به این فکر افتادیم اما توانسته ایم در سمت و سو دادن به موسیقی انقلابی تا حدودی موفق باشیم. همانگونه که شخصا ۲۰سال پیش این رشته را در دانشگاه آزاد و طی ۱۰سال گذشته هم در صداو سیما ایجاد کردم. اتفاقا نتیجه خوبی را هم داده و پیشرفت کیفیت را دیده ایم. همچنین افرادی هستند که دانش کافی را در این عرصه فراگرفته اند ولی در ادامه مهم؛ هدایت آن است.
- این جریان به چه شکل در عرصه موسیقی سنتی که منتسب به فرهنگ اصیل و متعهد هم هست، نمود یافته؟
نمی توان مدعی شد که پیشرفت نداشته ایم؛ چرا که بوده است. با این حال آهنگسازی این وادی شاید چندان رونقی را در پیش نگرفته همانگونه هم که معتقدم پس از حسین علیزاده و زنده یاد مشکاتیان کار تازه ای را در موسیقی سنتی کمتر شاهد هستیم. بویژه اینکه این موسیقی بهتر و بیشتر می تواند به خدمت فرهنگ حاکی از انقلاب اسلامی ما نیز درآید
- پس این وظیفه از عهده موسیقی پاپ برنمی آید؟
به هرحال با این نوع سبک و سیاق در پیش گرفته و طرح هر نوع خوانش و آهنگسازی، نباید انتظاری از آن داشت! البته در برخی موارد کارهای خوبی هم دنبال شده ولی سعی ای هم نکرده ایم که ببینیم آیا می توان در آن موفق بود یا نه. همینطور هم که این نوع موسیقی در کشور، حصولی را نداشته است.
- شاید چون اصلا نوآوری را ندیده و دائما به فکر تقلید بوده؛ در جا زده است!
نگاه کنید باید ببنیم این موسیقی را برای چه می خواهیم و انتظاری که از موسیقی ستنی به عنوان هنر اصیل ایرانی داریم، از این قالب هم می توان داشت! وقتی به دلایل ضعف پاپ اشاره می شود، به همین نکته ای که اشاره کردید برمی گردد؛ علتش در کارهای تقلیدی است که نه من و نه هیچ کس دیگر، آن را تأیید نمی کنیم. البته گروه های تلفیقی روی کار آمده، گاه خوب کار کرده اند که مسلما هم حمایت می شوند و هم می توانند در ذائقه مردم، جایی برای خود باز کنند.
- بنابراین به این نوع از موسیقی پاپ نباید دلخوش بود. درست است؟
اگر بخواهد همچنان تقلید را در دستور کار قرار دهد، حتی نباید اهمیتی هم بدان داد. البته باید برای تعریف آن در این فرهنگ نیز، حرکت های تازه ای را در پیش گرفت که کم و بیش هم دیده می شود.
- البته منظور شما را شاید درست متوجه نشده باشم! اینکه به هر حال اگر بخواهیم نقشی را به موسیقی در کمک به پیشبرد این فرهنگ مبتنی بر آموزه های معنوی بدهیم، باید بر کدام موسیقی تأکید داشت؟
قطعا فضای معنوی را باید در موسیقی کلاسیک و سنتی ما جست وجو کرد؛ نه از موسیقی پاپ آنهم با این سبک و سیاق. پاپ در این شرایط، زنگ تفریحی است که نمی توان آن را جدی گرفت و چشم امیدی در این راه بدان داشت. البته موسیقی بومی ما نیز باید بهتر کار کند.
- در صحبت های قبل هم اشاره کردید به اینکه؛ «کار تازه ای را در موسیقی سنتی کمتر شاهد هستیم». خب منظور از این مشکل چیست که البته راه حل را هم می طلبد.
اعتقاد من است که موسیقی سنتی همچنان در تکرار به سر برده و در تاریخ مانده است. سیری مشابه نیم قرن گذشته را سپری می کنیم که مسلما برای مخاطب هم خسته کننده خواهد بود. بنابراین نیاز به فضای تازه احساس می شود.
- با این احتساب راه حل خاص یا رویکردی که بتوان این تحول تازه را به وجود آورد، کدام خواهد بود؟
باید لباس تازه را تن این موسیقی کنیم. مثلا می توان از ملودی ها و ریتم های تازه در موسیقی سنتی بهره گیریم و یا روی خود موسیقی محلی کار کنیم. اتفاقا خود مردم هم علاقه مند هستند. گروه هایی همچون رستاک، دارکوب و… که موفق کار کرده اند و اصالت هم دارند.
- ولی به این راحتی هم که نمی توان کار کرد و کلیات را ارائه داد. به هر حال نیازمند برنامه ریزی از ابتدا تا نتیجه دهی مطلوب است که نهایتا بتوان گفت خروجی آن؛ مورد تأیید فرهنگ انقلاب اسلامی است.
خب بله باید الگوسازی شود. باید کامل سنجید و آن موسیقی را ملاک کار قرار داد که همسو با موسیقی اصیل ایرانی هچون موسیقی نواحی و.. باشد تا این چنین رجوع به فضاهای معنوی را بتوان فراهم کرد. گاه از دل همین پاپ هم می توان اقدامات مثبتی را صورت داد. در کل می توان موفق بود؛ به شرطی که سازماندهی درستی برای جذب استعدادها داشته باشیم. همانگونه که به هنگامی که دبیری جشنواره موسیقی فجر را بر عهده داشتم، برگزیدگان را به صدا و سیما معرفی می کردم و خوشبختانه این سازمان نیز به آنان سفارش کار می داد. بنابراین باید به این افراد کاربلد و متعهد موقعیت و فرصت کار داد و فضا را فراهم کرد تا موسیقی این مرز و بوم را به دست بگیرند.
- از لحاظ امکانات سخت افزاری چطور؟
همین راه اندازی مراکز فرهنگی و اختصاص بودجه فرهنگی متناسب از اولویت هاست. گرچه دولت به تنهایی نمی تواند از عهده کار و مخارج بربیاد و این یعنی نیازمندی به ورود هرچه بیشتر بخش خصوصی. بنابراین باید خود مردم هم تلاش کنند تا ذائقه خود را به موسیقی وارداتی و تقلیدی عادت ندهند و به سمت موسیقی با اصالت ایرانی بیایند.
|
